🍗 Dr. W EP. 219: "ปวดสะโพกข้าง? ลองท่า 'ปีกหัก' (The Broken Wing Sign) 🧐 ท่าทดสอบใหม่ ตรวจจับ 'กล้ามเนื้อสะโพกฉีกขาด' แม่นยำเทียบเท่า MRI!"

สวัสดีครับ! Dr. W กลับมาอีกครั้งครับ! อาการ "ปวดสะโพกด้านข้าง" (Lateral hip pain) และ "การเดินกะเผลก" (Limping) เป็นปัญหาที่พบบ่อยมาก โดยมีสาเหตุสำคัญมาจากการบาดเจ็บของ กล้ามเนื้อ Gluteus Medius (กล้ามเนื้อสะโพกด้านข้าง) ซึ่งอาจมีการฉีกขาดของเส้นเอ็น (Tendon tears) หรือการฝ่อลีบและมีไขมันแทรก (Fatty degeneration) ครับ

ปัญหาในทางคลินิก (The Clinical Problem)

ปัญหาคือ: การวินิจฉัยภาวะนี้ให้แม่นยำมักต้องพึ่งพา MRI ซึ่งมีราคาแพงและต้องรอคิวนาน ส่วนท่าทดสอบแบบดั้งเดิมอย่าง Trendelenburg Sign (ท่ายืนขาเดียวแล้วดูเชิงกรานตก) ก็มีข้อจำกัดเยอะ คือมีความไวต่ำ (Limited sensitivity) และมักทำไม่ได้ในผู้ป่วยที่เจ็บมากหรือทรงตัวไม่ดี เราจึงต้องการท่าทดสอบทางกายภาพที่ "ง่าย" และ "แม่นยำ" กว่านี้ครับ

📘 ท่าทดสอบใหม่: The "Broken Wing Sign"

ล่าสุด! มีงานวิจัยใหม่จาก Sierra et al. (2025) ตีพิมพ์ในวารสารศัลยกรรมกระดูกและข้อ (JBJS Am) ที่ได้นำเสนอท่าทดสอบทางคลินิก ชื่อว่า "The Broken Wing Sign" (ท่าปีกหัก) เพื่อตรวจจับภาวะนี้โดยเฉพาะครับ!

➡️ วิธีทดสอบ (How to perform): ง่ายมากๆ ครับ!

จัดท่า: ให้ผู้ป่วย "นอนคว่ำ" (Prone position)

งอเข่าข้างที่จะตรวจขึ้น 90 องศา (Knee flexed to 90°)

สั่งการ: ให้ผู้ป่วย "เหยียดสะโพก" (Active hip extension) หรือ "ยกขาขึ้นตรงๆ ไปด้านบน" โดยพยายามรักษาแนวต้นขาให้ตรง ไม่บิดหมุน

➡️ การแปลผล (Interpretation):

ผลลบ (Negative - ปกติ): ต้นขาสามารถยกขึ้นตรงๆ ได้ โดยไม่มีการบิดหมุน (Neutral rotation) [Fig. 1-A]

ผลบวก (Positive - ผิดปกติ): เมื่อยกขาขึ้น... กล้ามเนื้อ Gluteus Medius ที่อ่อนแรง/ฉีกขาด จะไม่สามารถประคองสะโพกได้ ทำให้เกิดการ "ชดเชย" (Compensatory motion) โดยสะโพกจะ "บิดหมุนออกนอก" (External Rotation) โดยอัตโนมัติ ทำให้ปลายเท้า "บิดเข้าด้านใน" มาหาแนวกึ่งกลางลำตัว [Fig. 1-B]

เกณฑ์การตัดสิน:

ผลบวก (Positive): สะโพกบิดหมุนออกนอก ≥10 องศา

ผลบวกอย่างยิ่ง (Highly Positive): สะโพกบิดหมุนออกนอก ≥30 องศา

📊 ความแม่นยำ... น่าทึ่งมาก! (เมื่อเทียบกับผล MRI และผลในห้องผ่าตัด)

มีความไว (Sensitivity) 81.8%, ความจำเพาะ (Specificity) 80.0% ในการตรวจจับการฉีกขาด "ทุกระดับ"

มีค่า Negative Predictive Value (NPV) สูงถึง 96.1% สำหรับการฉีกขาดขนาดใหญ่ (แปลว่า: ถ้าผลทดสอบ "เป็นลบ" เราค่อนข้างมั่นใจ (96.1%) ว่า "ไม่มีการฉีกขาดขนาดใหญ่")

⭐ ที่เด็ดที่สุดคือ: ถ้าผลเป็น "บวกอย่างยิ่ง" (Highly Positive ≥30°)...

ท่าทดสอบนี้มีความจำเพาะ (Specificity) 100% และมี Positive Predictive Value (PPV) 100%!

(แปลว่า: ถ้าคุณเห็นสะโพกคนไข้บิดออกเกิน 30 องศา... คุณ "ฟันธงได้เลย 100%" ว่ามีการฉีกขาดของเอ็นกล้ามเนื้อ Gluteus Medius แน่นอน!)

⭐ ยังไม่พอ! "ระดับองศา" ของการบิดหมุน ยัง "สัมพันธ์" กับ "ความรุนแรงของไขมันที่แทรก" (Fatty Infiltration) ในกล้ามเนื้ออีกด้วย (มีความไว 100% ในการตรวจจับไขมันแทรกระดับ 4 ซึ่งรุนแรงที่สุด)

💡 Dr. W's Take: ข้อคิดจาก Dr. W

➡️ ท่า "Broken Wing Sign" นี้คือ Game-Changer สำหรับการตรวจทางกายภาพบำบัดเลยครับ เพราะมัน "ง่ายกว่า" Trendelenburg Sign มาก (คนไข้แค่นอนคว่ำ ไม่ต้องยืนทรงตัว) แต่ให้ความแม่นยำที่สูงมาก

➡️ กฎ "30 องศา" คือสิ่งที่ต้องจำ: ถ้าเห็นสะโพกคนไข้บิดออก >30° ในท่านี้ มันคือสัญญาณที่เชื่อถือได้มาก (100% Specificity) ว่ามีปัญหาฉีกขาดจริง และควรส่งต่อเพื่อพิจารณา MRI เพื่อยืนยันและวางแผนการรักษาต่อไป

➡️ การที่ท่าทดสอบนี้สัมพันธ์กับ "ไขมันที่แทรก" (Fatty infiltration) ยังมีประโยชน์มากในการพยากรณ์โรค เพราะกล้ามเนื้อที่มีไขมันแทรกเยอะมักจะฟื้นตัวได้ไม่ดีแม้จะผ่าตัดซ่อมแซมแล้วก็ตาม ทำให้เราสามารถให้ข้อมูลคนไข้และวางแผนการรักษาได้ดีขึ้นตั้งแต่เนิ่นๆ

➡️ สรุป: นี่คือเครื่องมือทางคลินิกที่ดีมาก เข้าถึงง่าย และมีคุณค่าอย่างยิ่งในการตรวจคัดกรอง วางแผนการส่งตรวจ และการจัดการภาวะปวดสะโพกด้านข้างครับ!

✨ เคสตัวอย่างจากคลินิก: เมื่อท่า Trendelenburg ทำไม่ได้... แต่ "ปีกหัก" ให้คำตอบ! ✨

คุณสมศรี อายุ 68 ปี มีประวัติปวดสะโพกข้างขวามานาน และมีภาวะข้อสะโพกเสื่อม (Hip OA) ร่วมด้วย มาที่ "บ้านใจอารีย์คลินิกกายภาพบำบัด" ด้วยอาการปวดสะโพกด้านข้างที่กำเริบขึ้น และเริ่มมีอาการเดินกะเผลก (Limping) ชัดเจน

การประเมิน (Assessment):

➡️ Subjective (อาการและการรับรู้ของผู้ป่วย):

คุณสมศรีเล่าว่า: "ปวดสะโพกข้างขวาค่ะ เจ็บตรงด้านข้างๆ นี้เลย (ชี้ไปที่ Greater Trochanter) เดินแล้วเหมือนไม่มีแรงจะคุมสะโพก มันจะยวบๆ ต้องเดินเอียงตัวช่วย"

"เคยทำกายภาพฯ มาก่อนค่ะ ฝึกกล้ามเนื้อสะโพก แต่ไม่ดีขึ้นมากนัก หมอบอกอาจจะเป็นที่กล้ามเนื้อ แต่ก็ไม่แน่ใจว่ามัน 'ฉีก' หรือเปล่า"

➡️ Objective (การตรวจร่างกาย - The Clinical Dilemma):

ปัญหาของท่าทดสอบแบบดั้งเดิม:

พอให้ลองทดสอบท่า Trendelenburg Sign (ยืนขาเดียว)... คุณสมศรีทำไม่ได้เลยครับ เพราะมีอาการเจ็บทันทีที่ยกขา และไม่สามารถทรงตัวอยู่ได้ ทำให้เราไม่สามารถแปลผลได้ชัดเจน (This test was unfeasible due to pain and poor balance)

การใช้ท่าทดสอบใหม่ (The Solution - Broken Wing Sign):

เราจึงให้คุณสมศรีนอนคว่ำในท่าที่สบาย และจัดท่าเพื่อทดสอบ "The Broken Wing Sign"

ผลการตรวจ (The "Aha!" Finding):

ปรากฏว่า... ทันทีที่คุณสมศรีพยายามยกขาขวาขึ้น (Active hip extension)... สะโพกข้างขวาก็บิดหมุนออกนอก (External Rotation) อย่างชัดเจนมาก เท้าบิดเข้าด้านในอย่างรวดเร็ว...

เมื่อวัดมุมดู พบว่ามีการบิดหมุนประมาณ 35-40 องศา!

แผนการรักษา (Intervention Plan - เปลี่ยนไปเพราะผลทดสอบ!)

🧠 1. Evidence-Based Education (อธิบายผลจาก EP. 219)

การวินิจฉัยทางคลินิก:

Dr: "คุณสมศรีครับ ผลบวกที่ 'ชัดเจนมาก' หรือ 'Highly Positive' (มากกว่า 30 องศา) ของท่านี้... จากงาน(Sierra et al., 2025) มันมีความจำเพาะ (Specificity) และ Positive Predictive Value (PPV) ถึง 100% ครับ"

ข้อสรุป (The Punchline):

"แปลว่าเรา 'ค่อนข้างฟันธงได้เลย' ว่ามีการฉีกขาดของเอ็นกล้ามเนื้อ Gluteus Medius จริง โดยที่เรายังไม่ต้องรอผล MRI ครับ"

"นอกจากนี้ องศาที่บิดเยอะขนาดนี้ ยังบอกเป็นนัยๆ ด้วยว่ากล้ามเนื้ออาจจะมีการฝ่อลีบและมีไขมันแทรก (Fatty Infiltration) ในระดับที่รุนแรง ซึ่งช่วยให้เราวางแผนการฟื้นฟูได้สมจริงมากขึ้น"

💪 2. The New Strategy (เปลี่ยนจากการ "ฟื้นฟู" เป็น "วางแผนการรักษา")

การวินิจฉัยที่ชัดเจนขึ้นนี้ ทำให้แผนการรักษาเปลี่ยนไปโดยสิ้นเชิง:

1. การส่งต่อที่แม่นยำ (Accurate Referral):

อันดับแรก เราทำเรื่องส่งต่อคุณสมศรีกลับไปพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสะโพก พร้อมข้อมูลผลการทดสอบ "Broken Wing Sign" ที่เป็นบวกอย่างยิ่งนี้ เพื่อพิจารณาทำ MRI ยืนยัน และวางแผนการรักษาขั้นต่อไป ซึ่งอาจรวมถึงการฉีดสเตียรอยด์, PRP หรือพิจารณาการผ่าตัดซ่อมแซมในอนาคต

2. การปรับโปรแกรมกายภาพฯ (Adjusting the PT Program):

ระหว่างรอพบแพทย์ เราปรับโปรแกรมใหม่ทันที โดย หยุด การออกกำลังกายที่กระตุ้นอาการปวด (เช่น การกางขาต้านแรงต้านหนักๆ) ซึ่งอาจทำให้รอยฉีกแย่ลง

เปลี่ยนไปเน้นการฟื้นฟูแบบ "Pre-habilitation" คือการเตรียมความพร้อมให้ร่างกายแข็งแรงที่สุดก่อนการรักษาโดยแพทย์ เช่น การฝึกกล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว, Gluteus Maximus, และการควบคุมเชิงกรานในท่าที่ไม่เจ็บ

ผลลัพธ์ (Outcome):

ผล MRI ในเวลาต่อมา ยืนยันว่าคุณสมศรีมีภาวะ "เอ็นกล้ามเนื้อ Gluteus Medius ฉีกขาดตลอดความหนา" (Full-thickness tear) และมีภาวะไขมันแทรกในกล้ามเนื้อระดับ 3 (Goutallier grade 3) ซึ่งสอดคล้องกับผล "Highly Positive" ของท่า Broken Wing Sign

การวินิจฉัยทางคลินิกที่แม่นยำตั้งแต่แรก ช่วยให้วางแผนการรักษาที่เหมาะสมได้รวดเร็วขึ้น และให้ข้อมูลพยากรณ์โรคแก่คุณสมศรีได้อย่างถูกต้อง

ข้อสังเกต: ท่า "Broken Wing Sign" ได้เข้ามาทำหน้าที่เป็นเครื่องมือคัดกรอง (Screening tool) ที่สำคัญมากในเคสนี้ มันช่วย "เชื่อมช่องว่าง" ระหว่างการตรวจร่างกายที่ได้ผลไม่ชัดเจน (จากท่า Trendelenburg) กับการรอคอย MRI ที่ยาวนาน ทำให้การดูแลผู้ป่วยมีประสิทธิภาพและแม่นยำขึ้นอย่างมากครับ

📖 References

➡️ Sierra, R. J., Guarin Perez, S. F., Restrepo, D. J., Howe, B. M., & Tai, T.-W. (2025). The broken wing sign: A new clinical test to detect gluteus medius pathology with and without fatty infiltration. The Journal of Bone & Joint Surgery (American volume). (As cited in source text, pre-press)

➡️ Kenanidis, E., Kyriakopoulos, G., Kaila, R., & Christofilopoulos, P. (2020). Lesions of the abductors in the hip. EFORT Open Reviews, 5(😎, 464–476.

➡️ Bird, P. A., Oakley, S. P., Shnier, R., & Kirkham, B. W. (2001). Prospective evaluation of magnetic resonance imaging and physical examination findings in patients with greater trochanteric pain syndrome. Arthritis & Rheumatism, 44(9), 2138–2145.

➡️ Bogunovic, L., Lee, S. X., Haro, M. S., Frank, J. M., Mather, R. C. III, Bush-Joseph, C. A., & Nho, S. J. (2015). Application of the Goutallier/Fuchs rotator cuff classification to the evaluation of hip abductor tendon tears and clinical correlation with outcome after repair. Arthroscopy, 31(11), 2145–2151.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

บ้านใจอารีย์คลินิกกายภาพ มี 2 สาขา

!!ยินดีให้คำปรึกษา ฟรี!!

📌สาขา เยาวราช

-แผนที่ : https://g.co/kgs/kXSEbT

-โทร : 080 425 9900

-Line : https://lin.ee/6pVt7JG

📌สาขา เพชรเกษม81

-แผนที่ : https://g.co/kgs/MVhq7B

-โทร : 094 654 2460

-Line :https://lin.ee/cl1hNqe